عوامل مؤثر بر فشار خون بالا

برای اینكه خون در شریان‌های اعضای بدن جاری شود و مواد غذایی را به اعضای مختلف بدن برساند نیاز به نیرویی دارد كه این نیرو فشار خون نام دارد و مولد آن قلب است.

از آنجا كه پمپ كردن خون توسط قلب به داخل شریان‌ها نبض‌دار است، فشار خون شریانی بین دو سطح حداكثر و حداقل در نوسان است. (سطح حداكثر یا سطح سیستولی در زمان انقباض قلب و سطح حداقل یا دیاستولی در زمان استراحت قلب به وجود می‌آید).

غالبا فشار خون را در شریان بازویی اندازه می‌گیرند. در هر فرد فشار خون را در دو سطح حداكثر و حداقل اندازه گیری می‌كنند. در زمانی كه قلب منقبض می‌شود، فشار به حداكثر مقدار خود می‌رسد، این سطح را فشار ماكزیمم یا سیستولی می‌نامند. سطح مینیمم یا دیاستولی در زمان استراحت قلب كه فشار خون به حداقل مقدار خود می‌رسد، به دست می‌آید. هر دو سطح فشار خون به صورت دو عدد كنار هم یا به صورت كسر بر حسب میلی متر جیوه نشان داده می‌شود.

بحث پرفشاري خون هنگامي مطرح مي شود که فشار خون بيمار در چند نوبت اندازه گيري با فواصل زماني 3-2 روزه از 15 روي 9 بيشتر باشد . البته در مواردي که فشار بيمار در اولين نوبت مراجعه خيلي بالاتر از حد طبيعي باشد نيز بايد به پرفشاري خون فکر کرد .

انواع فشار خون

چهار نوع فشار خون وجود دارد:  مطلوب، نرمال، بالاتر از نرمال و بالا. فشار خون بالا نیز به سه نوع تقسیم بندی می شوند. در زیر انواع این فشار خون ها و راه های درمانشان را بررسی می‌کنیم.

علائم

فشارخون بالا اکثراً در حين معاينه فرد به علل ديگر ( همانند مراجعه بيماران به علت سرماخوردگي و ... به پزشک و اندازه گيري فشارخون توسط پزشک ) کشف مي شود زيرا اکثر علائم فشارخون بالا در افراد به ظاهر طبيعي يا داراي بيماري هاي ديگر هم وجود دارد که فرد آنها را به گونه اي توجيه نموده و يا به بيماري ديگر خود نسبت مي دهد . عمده ترين علائم فشار خون بالا عبارتند از :

سردرد ( شايع ترين علامت ) ـ خونريزي از بيني ـ وزوز گوش ـ گيجي ـ منگي ـ خستگي ـ طپش قلب ـ ضعف ـ غش و ... يا علائم ديگر.

عوامل فشار خون بالا

عوامل مؤثر بر فشار خون عبارتند از :

سن : در مطالعات مختلف نشان داده شده است که سیر پیشرونده افزایش فشار خون با افزایش سن ارتباط دارد.

ژنتیک : به خوبی اثبات شده است که عوامل ژنتیکی که به ارث می رسند با افزایش فشار خون ارتباط دارند.

نژاد : سفید پوستان ونژاد هندواروپایی بیشتر دچار افزایش فشار خون می شوند.

عوامل محیطی : مانند چاقی، الکل، نمک زیاد و استرس نیز موثر هستند.

پنج درصد از مبتلایان به فشار خون افزایش یافته علت مشخصی برای بیماری خود دارند. به این نوع، افزایش فشار خون ثانویه گفته می شود.

بیماری کلیوی : به دلیل احتباس آب و نمک در بدن موجب بالا رفتن فشار خون می شود. این افزایش، خود می‌تواند باعث ایجاد بیماری کلیوی شود و یا آن را بدتر کند.

بیماران کلیوی یا مبتلایان به دیابت به داروهای بازدارنده های آنزیم مبدل و مسدود کننده های گیرنده های آنژیوتانسین نوع دوم خیلی خوب پاسخ می دهند چرا که این داروهای کنترلی افزایش فشار خون می توانند از سرعت پیشرفت افزایش فشار خون بکاهند. ولی بازدارنده های آنزیم مبدل می توانند باعث تجمع پتاسیم در بدن شوند که خطرناک است؛ به خصوص اگر بیمار در کنار این داروهای ضدفشار خون، داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی نیز بخورند. آسپیرین، ایبوپروفن و بسیاری از مسکن هایی که تجویز می شوند از این دسته هستند. در نتیجه لازم است بیمار به طور مرتب آزمایش دهد تا میزان پتاسیم در خونش اندازه گیری شود و تست های بررسی کارکرد کلیه نیز انجام گیرند تا اقدام مناسب برای کنترل افزایش فشار خون انجام گیرد.

بیماریهای غدد درون ریز : (مانند سندرم کوشینگ، هایپرپلازی آدرنال و فئوکرومو سایتوما) و از عوامل مؤثر بر فشار خون محسوب می شود.

داروها و سموم : افزایش فشار خون می تواند عارضه جانبی استروئیدها، الکل، کوکائین، سیکلوسپورین و اریتروپوئیتین باشد. مصرف مواد حاوی تیروزین مانند برخی از پنیرها در افرادی که از داروهای ضد افسردگی خاصی استفاده می کنند ممکن است منجر به حمله افزایش فشار خون در این افراد شود. خطر افزایش فشار خون در زنانی که از قرصهای ضد بارداری استفاده می کنند، بیشتر است.

بیماری قلبی: اغلب خوردن داروهای نوع بتابلوکر برای افرادی که آنژین صدری ندارند و فشار خون شان بالاست، سودمند است. بنا به توصیه JNC7، تجویز داروی بتابلوکرها برای درمان فشار خون برای بیمارانی که سابقه سکته قلبی داشته اند، مفید است، چرا که این داروهای درمانی فشار خون  خطر بروز سکته قلبی بعدی را در آینده کاهش دهد. همچنین ممکن است داروهای بازدارنده های آنزیم مبدل نیز پس از سکته قلبی تجویز شوند.

عوارض فشار خون بالا

  • سکته ي قلبي
  • سکته ي مغزي يا خونريزي مغزي
  • حملات گذراي ايسکمي مغزي ( TIA )
  • نارسايي احتقاني قلب
  • بزرگي قلب
  • افزايش احتمال انفارکتوس هاي مغزي ـ قلبي ـ کليه ـ اندام هاي ديگر ، گشادي عروق ( همانند آنوريسم آئورت و پارگي آنها )
  • اختلالات بينايي ( رتينوپاتي يا ضايعه ي ته چشم )
  • اختلال ضربان قلب
  • اختلال درک و دمانس ( هم در فشارخون بالا و پايين اتفاق مي افتد )

تشخیص

پزشکتان ممکن است در معاینات سالانه خود، فشار خونتان را نیز اندازه گیری کند و این زمانی است که ممکن است تازه متوجه شوید که فشار خونتان بالاتر از حد نرمال است. اگر شک دارید، می توانید همیشه با مراجعه به داروخانه ها فشار خونتان را تست کنید و اگر عدد آن بالاتر از نرمال بود با پزشک خود تطبیق دهید تا از آن مطمئن شوید.

به طور معمول، تشخیص فشار خون بالا زمانی اتفاق می افتد که به دفعات متعدد فشار خونتان بالاتر از ۱۴۰ تا ۱۹۰ خوانده شود.

برای بررسی بیماریهای کلیوی آزمایش های میکروسکوپی ادرار، پروتیئن در ادرار و کراتینین انجام شود.

برای غدد اندوکرین آزمایش سدیم، پتاسیم، کلسیم و TSH سرم انجام شود.

برای بررسی بیماریهای متابولیک آزمایش FBS, LDL. HDL, CHL, TG انجام شود.

و موارد دیگری مانند نوار قلب ( برای بررسی هایپرتروفی بطن چپ ) و CXR  ( برای نشانه های بزرگی قلب ) و سونوگرافی کلیه انجام می شود.

درمان

تغییر در شیوه زندگی مانند ( خوردن غذای سالم، افزایش فعالیت فیزیکی و حفظ وزن سالم ) داشته باشید. در درمان فشار خون به این نکته توجه داشته باشید که فشار خون باید بتدریج کنترل و سپس به آرامی پایین آورده شود زیرا کاهش ناگهانی فشار خون باعث آسیب جدی کلیوی می شود.